Otizm Spektrum Bozukluğu

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) Nedir?

Bireysel farklılıklar; yaş, cinsiyet, fiziksel görünüm, kişilik özellikleri gibi pek çok açıdan diğerlerinden farklılaşma durumudur. Otizm spektrum bozukluğu bir eksiklik değil, farklılıktır. Ciddi sosyal etkileşim ve iletişim bozukluğunun yanı sıra tekrarlı ve takıntılı davranışlarla kendini gösteren, hafiften ağıra kadar değişen ve her çocukta farklı düzeyde görülen nöro-gelişimsel bir bozukluktur.

Yaygın gelişimsel bozukluklar (YGB); sosyal ilişki, iletişim ve bilişsel gelişimde gecikme ya da sapma ile kendini gösterir ve genellikle yaşamın ilk yıllarında başlar. Bu bozukluklar; sosyalleşmede yetersizlik, normal olmayan dil gelişimi, sınırlı davranışlar ve ilgileri içerir.

OSB, yaşamın ilk 3 yılında göz teması kuramama, ortak dikkat eksikliği, işaret etme davranışındaki yetersizlikler ile kendini belli eder. Yaşam boyu süren bir durumdur ve bireyden bireye farklılık gösterir.

Otizm Spektrum Bozukluğunun Nedenleri Nelerdir?

Otizm spektrum bozukluğunun tek bir nedeni yoktur. Son yıllarda yapılan araştırmalar OSB ile ilişkili bazı gen değişiklikleri ve mutasyonları ortaya koymuştur. Bu genlerin birleşimi otizmin karmaşık genetik yapısını oluşturmaktadır. Çok az sayıda gen bile OSB’ye neden olabilmektedir.

Çoğu vakada ise genetik faktörler ile çevresel etmenlerin birleşimi sonucu OSB geliştiği düşünülmektedir. Henüz kesin nedeni açıklanamamıştır ve belirtileri tamamen ortadan kaldıran bir tıbbî tedavi bulunmamaktadır.

Farkına Varma ve Erken Belirtiler

OSB’nin erken tanısı ve müdahalesi için 12–18 aylar arasında gözlenen belirtiler çok önemlidir. Çocuklarda 24 aydan önce kesin tanı koymak zordur, bu yüzden 18. ve 24. aylarda tarama yapılması önerilir.

Anne-babalar, çocuklarının gelişim aşamalarında akranlarına göre geride olduğunu fark ettiklerinde vakit kaybetmeden bir çocuk doktoru ile görüşmelidir.

OSB Çocuklarda Görülen Erken Belirtiler

• Bebeğin çok sessiz ve sakin olması
• Seyrek ağlaması
• Uzun süre göz kontağı kuramaması
• Konuşmasının gecikmesi

OSB Tanılı Çocukların Eğitiminde Önemli Unsurlar

• Eğitime mümkün olduğunca erken başlanmalı (1,5–2 yaş)
• Eğitim yoğun, sürekli ve bilimsel dayanaklı olmalı
• Bireysel özelliklere uygun Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlanmalı
• Ailenin katılımı sağlanmalı
• Öncelikle birebir, sonra küçük grup ve ardından büyük grup eğitimi uygulanmalı
• Görsel destekler ve alternatif iletişim yöntemlerinden yararlanılmalı
• Uzmanlar ve aile arasında sürekli iş birliği kurulmalı
• Kazandırılan becerilerin genellenmesi ve davranış sorunlarının çözümüne odaklanılmalı

OSB Tanılı Çocukların Eğitim Uygulamaları

OSB olan bireylerin eğitimlerinde; taklit, eşleme, sınıflama, oyun, iletişim, ortak dikkat, sosyal etkileşim, öz bakım ve akademik öncesi beceriler üzerine özel programlar hazırlanmalıdır. Bu programların haftada en az 35–40 saat yoğun biçimde uygulanması önerilir.

Bu yoğunluğun sağlanabilmesi için aile, öğretmen, özel eğitim uzmanı, bakıcı ve gönüllülerden oluşan bir ekip iş birliği içinde çalışmalıdır.

OSB Tanılı Çocukların Eğitim Ortamları

Her çocuk farklıdır, bu yüzden eğitim ortamları da çocuğun gereksinimlerine göre belirlenmelidir. Ailelerin en çok merak ettiği soru ise: Çocuğum için en iyi ortam hangisidir?

• Çocuğun en çok amaç gerçekleştireceği ve davranış değişikliği göstereceği ortam
• Normal gelişim gösteren akranlarıyla zaman geçirebileceği ortam
• Ailenin beklentileri
• Okulun eve yakınlığı
• Öğretmen ve uzmanların OSB konusundaki bilgi ve deneyimleri
• Fiziksel düzenlemeler, öğretim yöntemleri ve materyaller

Bütün bu etkenler dikkate alınarak OSB tanılı çocuk için en uygun eğitim ortamı belirlenmelidir.